Het is een beetje vreemd dat een van de belangrijkste fotografiestichtingen ter wereld in A Coruña staat. Misschien omdat de stad niet meteen de eerste plek is waar je aan denkt bij modefotografie, of misschien omdat de schaal van wat de MOP Foundation hier heeft neergezet nog relatief nieuw aanvoelt. Hoe dan ook: wie het MOP binnenloopt, wordt eraan herinnerd dat interessante dingen niet altijd gebeuren op de plekken waar we ze verwachten.
De Marta Ortega Pérez Foundation werd in 2022 opgericht rond drie ideeën: A Coruña, fotografie en mode. Sindsdien heeft ze enkele van de grootste namen uit de fotografiegeschiedenis naar de stad gehaald, van Peter Lindbergh en Steven Meisel tot Helmut Newton, Irving Penn, David Bailey en Annie Leibovitz. De tentoonstellingen zijn gratis, en de stichting heeft ook educatieve projecten opgezet en Future Stories, een programma dat jonge creatieven aan het begin van hun carrière ondersteunt.
Een indrukwekkend programma, hoe je het ook bekijkt. En nog indrukwekkender als je bedenkt waar het plaatsvindt.
Het MOP Centre zit in een voormalige industriële ruimte aan de Muelle de Batería in A Coruña, gerestaureerd en opnieuw vormgegeven door de lokale architect Elsa Urquijo. Wat ooit deel uitmaakte van de werkende infrastructuur van de haven, is nu een plek om te kijken, na te denken en tijd door te brengen met fotografie. Het gebouw zelf verdient al aandacht. Het is bijzonder bevredigend om te zien hoe een oude industriële structuur haar karakter behoudt en tegelijk een volledig nieuwe functie krijgt.
Deze zomer is die ruimte van Paolo Roversi.
Voor wie van fotografie houdt, heeft Roversi nauwelijks een introductie nodig, al verdient zijn werk veel meer aandacht dan een lijst modeklanten doet vermoeden. Geboren in Ravenna en sinds de jaren zeventig gevestigd in Parijs, ontwikkelt Roversi al ruim vier decennia een fotografische taal die je meteen herkent: zacht, sfeervol, intiem en vaak zwevend ergens tussen fotografie en schilderkunst.
Zijn relatie met de mode is buitengewoon. Hij werkte uitgebreid met onder meer Dior, Comme des Garçons, Yohji Yamamoto, Cerruti, Yves Saint Laurent, Valentino, Armani en Chanel, en zijn foto’s verschenen in titels als Vogue Italia, Vogue America, W, Vanity Fair en i-D. Tot zijn samenwerkingspartners behoren enkele van de belangrijkste ontwerpers en modellen van de afgelopen veertig jaar, van Rei Kawakubo en Yohji Yamamoto tot Kate Moss, Stella Tennant, Natalia Vodianova en Saskia de Brauw. Maar wie Doubts simpelweg ziet als een tentoonstelling modefotografie, mist de essentie.
Roversi was altijd veel meer geïnteresseerd in wat er gebeurt tussen de foto en de persoon voor zijn camera. Zijn beelden voelen vaak alsof ze mochten ontstaan in plaats van dat ze werden afgedwongen. Er is beweging, onscherpte, imperfectie en een bijzondere zachtheid in het licht die zelfs de bekendste gezichten vreemd privé laat aanvoelen.
Zijn technieken zijn minstens zo belangrijk. Begin jaren tachtig raakte Roversi gefascineerd door grootformaat Polaroid, waarvan hij de mogelijkheden zijn hele carrière is blijven verkennen. Hij omarmde ook bewust toevalligheden en imperfecties, waaronder een per ongeluk mislukte ontwikkeling in 1990 die een kleurennegatief opleverde uit zwart-wit Polaroidmateriaal en een nieuwe weg voor experiment opende. Zijn werk omvat lange sluitertijden, beweging, onscherpe focus, ongebruikelijke belichting en soms zelfs een simpele zaklamp om zijn modellen te verlichten.
Er zit een prachtige tegenstelling in dit alles. Roversi werkte zijn hele carrière in een industrie die geobsedeerd is door perfectie, en toch lijkt veel van zijn beste werk voort te komen uit het onopgelost laten van dingen… Wat ons bij de titel brengt: Doubts.
Voor Roversi is twijfel niet iets om te overwinnen. Het is waar het interessante deel begint. Hij beschrijft twijfel als een open deur naar creativiteit en verbeelding, terwijl zekerheid die deur sluit. De tentoonstelling neemt dat idee als organiserend principe van de hele ervaring.
In plaats van zijn carrière chronologisch te presenteren, beweegt Doubts zich door negen met elkaar verbonden ruimtes: Theater, Verschijningen, Schaduwen, Twijfels, Mensen, Aanwezigheid, Gratie, Schoonheid en Vervagen. Elke zaal benadert zijn werk vanuit een andere hoek, waardoor het eerder een reis door zijn manier van kijken wordt dan een traditionele retrospectieve. De tentoonstelling brengt zo’n 196 werken samen, waaronder enkele van zijn bekendste foto’s naast beelden die nooit eerder zijn getoond.
Misschien het meest memorabele aan Doubts is hoe dramatisch de tentoonstelling het licht regisseert. Je loopt door zalen die bijna volledig donker kunnen aanvoelen, waarbij de ruimte om je heen bewust verdwijnt. En dan, schijnbaar zwevend in die duisternis, wordt een foto met buitengewone precisie uitgelicht. Niets concurreert ermee. Er is geen visuele ruis rond het beeld. Je krijgt de foto, en bijna niets anders.
Roversi’s foto’s draaien al sterk om de relatie tussen licht en schaduw, en de tentoonstelling lijkt te begrijpen dat je ze niet zomaar aan een witte muur kunt hangen. De duisternis wordt onderdeel van het werk. Ze vertraagt je. Ze verandert je blik. Ze laat je de foto anders zien.
Daarom werkt de ruimte van het MOP ook zo goed voor deze tentoonstelling. Het voormalige industriële pakhuis is getransformeerd zonder het gevoel te verliezen dat het ooit bij iets anders hoorde. Beton, hout, duisternis, open ruimte en zorgvuldig gecontroleerd licht staan naast foto’s die zijn gemaakt in studio’s, backstage, modehuizen en privémomenten over de hele wereld. Het contrast tussen de geschiedenis van het gebouw en de delicatesse van Roversi’s werk maakt de ervaring zo eigen aan A Coruña.
Het zou makkelijk zijn om te denken dat zo’n tentoonstelling thuishoort in Parijs, Milaan, Londen of New York… In plaats daarvan is ze hier. En misschien is dat wel wat we het meest zouden moeten waarderen.
We praten vaak over hoeveel geluk we hebben dat we in Spanje wonen en toegang hebben tot zoveel geweldige kunst. Doubts is opnieuw een voorbeeld van dat voorrecht, misschien zelfs een nog lokaler voorbeeld. Je hoeft nergens heen te vliegen, geen duur ticket te kopen of er een weekend omheen te plannen. Je loopt gewoon naar de haven van A Coruña en brengt een middag door met het werk van een van de grote fotografen van de afgelopen halve eeuw.
Doubts van Paolo Roversi is tot 20 september te zien in de MOP Foundation. De toegang is gratis.
